Mùa thu ở Nhật Bản thường kéo dài từ tháng 9 đến tháng 11. Sau những ngày hè oi bức, thời tiết dần trở nên mát mẻ, dễ chịu trước khi chuyển sang mùa đông. Đây cũng là thời điểm thiên nhiên khoác lên mình những gam màu rực rỡ, nhiều lễ hội truyền thống được tổ chức và các loại thực phẩm theo mùa trở nên phong phú.
Đối với người Nhật, mùa thu không chỉ là khoảng thời gian để ngắm cảnh mà còn gắn liền với những hoạt động văn hóa, trải nghiệm thiên nhiên và thưởng thức ẩm thực. Chính vì vậy, mùa thu được xem là một trong những mùa đẹp nhất để khám phá đất nước Nhật Bản.
Thời tiết mùa thu tại Nhật Bản có sự thay đổi khá rõ rệt giữa đầu và cuối mùa. Tháng 9 vẫn còn oi nóng do ảnh hưởng của mùa hè, nhưng buổi sáng và buổi tối bắt đầu mát mẻ hơn. Từ tháng 10 đến đầu tháng 11, thời tiết thường dễ chịu, thích hợp cho các hoạt động ngoài trời. Đến giữa tháng 11, nhiệt độ giảm đáng kể, báo hiệu mùa đông đang đến gần.
Nhiệt độ trung bình tại Tokyo lần lượt vào khoảng 23,3°C trong tháng 9, 18°C trong tháng 10 và 12,5°C trong tháng 11. Tại Osaka, nhiệt độ trung bình tương ứng là 25,2°C, 19,5°C và 13,8°C.
Do chênh lệch nhiệt độ giữa các tháng khá lớn, việc lựa chọn trang phục cần linh hoạt theo thời tiết. Tháng 9 phù hợp với áo ngắn tay, áo dài tay mỏng hoặc áo cardigan. Sang tháng 10, có thể mặc áo dài tay, áo len mỏng hoặc áo hoodie. Đến tháng 11, áo khoác, áo len và các loại trang phục giữ ấm trở nên cần thiết hơn.
Một trong những hoạt động tiêu biểu nhất của mùa thu Nhật Bản là momijigari (紅葉狩り), nghĩa là đi thưởng ngoạn lá đỏ.
Từ lâu, người Nhật đã có thói quen đến núi rừng, thung lũng, đền chùa và các khu vườn để chiêm ngưỡng sự thay đổi màu sắc của cây cối vào mùa thu. Ngày nay, hoạt động này vẫn được duy trì và trở thành một nét văn hóa đặc trưng.
Điểm hấp dẫn của lá thu Nhật Bản nằm ở sự kết hợp giữa nhiều màu sắc như đỏ, cam, vàng và xanh. Khi những tán cây đổi màu hòa cùng kiến trúc cổ kính của đền chùa hoặc khung cảnh thiên nhiên rộng lớn, cảnh vật trở nên đặc biệt thơ mộng.
Du khách có thể ngắm lá đỏ khi dạo bước trong vườn Nhật, tham quan các ngôi chùa cổ, ngồi thuyền ngắm cảnh hoặc thư giãn trong suối nước nóng ngoài trời. Ngoài ra, một số địa điểm còn tổ chức các hoạt động trải nghiệm như chèo thuyền trên hồ và xuôi dòng sông giữa khung cảnh mùa thu.
Mùa thu Nhật Bản có nhiều lễ hội truyền thống gắn với tín ngưỡng, lịch sử địa phương và niềm vui sau mùa thu hoạch.
Lễ hội Danjiri Kishiwada tại Osaka
Lễ hội Danjiri Kishiwada được cho là bắt nguồn từ năm 1703, với ý nghĩa cầu mong mùa màng bội thu. Điểm nổi bật của lễ hội là những cỗ xe gỗ lớn, được gọi là danjiri, do đông đảo người tham gia kéo đi qua các tuyến phố.
Màn trình diễn gây ấn tượng nhất là yarimawashi, khi những cỗ xe nặng khoảng 4 tấn được kéo với tốc độ cao và bất ngờ rẽ ngoặt ở các góc phố. Đây là hoạt động đòi hỏi sức mạnh, sự phối hợp và kỹ năng của những người tham gia.
Lễ hội Nagasaki Kunchi tại Nagasaki
Được tổ chức từ năm 1634, Nagasaki Kunchi là lễ hội mùa thu truyền thống gắn với đền Suwa. Lễ hội diễn ra từ ngày 7 đến ngày 9 tháng 10 hằng năm, với các màn múa và biểu diễn dâng lên thần linh.
Những tiết mục mang tính sáng tạo, chuyển động mạnh mẽ và giàu màu sắc tạo nên bầu không khí sôi động khắp thành phố Nagasaki.
Lễ hội Kenka Matsuri tại Hyogo
Lễ hội Kenka Matsuri được tổ chức vào ngày 14 và 15 tháng 10 tại đền Matsubara Hachiman, thành phố Himeji. Điểm đặc biệt của lễ hội là những chiếc kiệu thần được khiêng và va chạm mạnh vào nhau trong tiếng hò reo của người tham gia.
Không khí náo nhiệt cùng những chiếc kiệu được trang trí công phu khiến lễ hội trở thành một trong những sự kiện mùa thu đáng chú ý của vùng Hyogo.
Mùa thu còn được gọi là “mùa thu hoạch” vì đây là thời điểm nhiều loại ngũ cốc, nông sản và trái cây đạt độ chín. Hoạt động tự tay thu hoạch nông sản tại các trang trại cũng được nhiều người Nhật yêu thích.
Hái nho: Thường diễn ra từ cuối tháng 7 đến đầu tháng 10, tùy khu vực và giống nho. Du khách có thể thưởng thức nhiều loại nho khác nhau, trong đó có Kyoho và Shine Muscat.
Hái lê: Mùa thu hoạch lê thường kéo dài từ đầu tháng 8 đến giữa tháng 11. Lê vừa hái có độ mọng nước cao, hương thơm và vị ngọt đặc trưng. Một số giống phổ biến là Kosui và Hosui.
Hái hồng: Hoạt động này thường được tổ chức từ giữa tháng 10 đến đầu tháng 12. Ngoài việc thưởng thức trái hồng chín, du khách còn có thể ngắm những tán lá chuyển sang màu cam.
Hái táo: Mùa hái táo thường kéo dài từ đầu tháng 9 đến cuối tháng 11. Mỗi giống táo có thời điểm thu hoạch khác nhau, tạo cơ hội để du khách khám phá sự đa dạng về hương vị.
Thu hoạch nấm hương: Khoảng giữa tháng 10 đến cuối tháng 11 là thời điểm thích hợp để trải nghiệm thu hoạch nấm hương. Một số trang trại cho phép khách tự hái nấm rồi nướng tại chỗ, kết hợp tham quan thiên nhiên và thưởng thức món ăn vừa chế biến.
Những hoạt động này không chỉ mang tính giải trí mà còn giúp trẻ em hiểu hơn về quá trình sản xuất thực phẩm và hình thành ý thức trân trọng thành quả lao động.
Nhờ thời tiết tương đối dễ chịu, mùa thu là thời điểm thích hợp để người Nhật tham gia các hoạt động cắm trại và dã ngoại.
So với mùa hè, thời tiết mát mẻ giúp việc vận động ngoài trời thoải mái hơn. Tại nhiều địa phương, du khách còn có thể kết hợp cắm trại với ngắm lá đỏ, đi bộ đường dài hoặc khám phá các khu vực tự nhiên.
Một điểm hấp dẫn khác là ẩm thực ngoài trời. Các nguyên liệu theo mùa như cá, nấm và rau củ có thể được sử dụng để chuẩn bị những bữa ăn tại khu cắm trại. Khi màn đêm buông xuống, bầu trời trong và đầy sao cũng tạo nên trải nghiệm đặc biệt của mùa thu.
Otsukimi (お月見), hay tục ngắm trăng, là một nét văn hóa truyền thống được người Nhật gìn giữ từ lâu đời.
Phong tục này được truyền từ Trung Quốc sang Nhật Bản vào thời Heian và dần phát triển thành một hình thức sinh hoạt văn hóa mang bản sắc riêng. Người Nhật thường ngắm trăng tròn, đặc biệt là vào dịp Trung thu, đồng thời bày tỏ lòng biết ơn đối với mùa màng và cầu mong sức khỏe, bình an cho gia đình.
Trong dịp này, người ta thường chuẩn bị bánh tsukimi dango và cỏ lau Nhật Bản (susuki) để dâng cúng hoặc trang trí. Bánh sau khi dâng lên được cho là mang ý nghĩa tượng trưng cho sức khỏe và hạnh phúc khi mọi người cùng thưởng thức.
Cách làm bánh, số lượng bánh và hình thức bày biện có thể khác nhau tùy từng địa phương. Chính những khác biệt này góp phần tạo nên sự phong phú trong văn hóa truyền thống Nhật Bản.
Bên cạnh các phong tục lâu đời, Halloween vào ngày 31 tháng 10 cũng là một sự kiện được nhiều người Nhật mong đợi.
Trước và trong dịp này, các cuộc diễu hành hóa trang và sự kiện đặc biệt được tổ chức tại nhiều nơi, trong đó có Tokyo Disneyland và Universal Studios Japan.
Điểm đáng chú ý là nhiều người Nhật lựa chọn hóa trang thành nhân vật trong anime, manga hoặc trò chơi điện tử. Vì vậy, Halloween tại Nhật Bản mang màu sắc giải trí và văn hóa đại chúng rất rõ nét.
Những bộ trang phục sáng tạo, các hoạt động theo chủ đề và bầu không khí náo nhiệt khiến sự kiện này trở thành một phần nổi bật trong đời sống mùa thu hiện đại.
Beaujolais Nouveau là loại rượu vang đỏ của Pháp được làm từ nho thu hoạch trong năm. Theo thông lệ, loại rượu này được phép mở bán vào ngày thứ Năm thứ ba của tháng 11.
Tại Nhật Bản, ngày mở bán thường được chú ý rộng rãi thông qua các chương trình quảng bá, truyền hình và sự kiện tại nhà hàng. Do chênh lệch múi giờ, Nhật Bản có thể đón thời điểm thưởng thức rượu mới sớm hơn Pháp.
Các nhà hàng và địa điểm tổ chức sự kiện thường tận dụng dịp này để tạo nên không khí lễ hội, đặc biệt dành cho những người yêu thích rượu vang.
Mùa thu ở Nhật Bản không chỉ gắn với cảnh sắc thiên nhiên mà còn được thể hiện qua nhiều cách gọi quen thuộc như “mùa của sự thèm ăn”, “mùa đọc sách”, “mùa thể thao” và “mùa thu hoạch”.
Mùa của sự thèm ăn – Shokuyoku no Aki (食欲の秋)
Sau mùa hè nóng bức, cảm giác thèm ăn thường trở lại khi thời tiết mát mẻ hơn. Đây cũng là thời điểm nhiều loại thực phẩm đạt độ ngon nhất trong năm.
Các nguyên liệu đặc trưng gồm bí đỏ, khoai lang, khoai môn, củ sen, nho, lê, hồng, hạt dẻ, nấm matsutake, nấm hương và nhiều loại cá như cá thu đao, cá hồi.
Một số món ăn tiêu biểu của mùa thu là cơm nấu nấm matsutake, cá thu đao nướng muối và bí đỏ kho. Thưởng thức những món ăn theo mùa cũng là cách người Nhật cảm nhận sự thay đổi của thiên nhiên.
Mùa đọc sách – Dokusho no Aki (読書の秋)
Thời tiết mát mẻ, dễ chịu tạo điều kiện thuận lợi để đọc sách và tìm hiểu kiến thức mới. Cụm từ “mùa đọc sách” gắn với quan niệm rằng mùa thu là thời điểm thích hợp để tập trung, suy ngẫm và đắm mình trong thế giới văn chương.
Tại Nhật Bản, Tuần lễ Đọc sách diễn ra từ ngày 27 tháng 10 đến ngày 9 tháng 11 hằng năm, với nhiều hoạt động khuyến khích văn hóa đọc.
Mùa thể thao – Supōtsu no Aki (スポーツの秋)
Mùa thu cũng là thời điểm thích hợp để chạy bộ, đi bộ, đạp xe và tham gia các hoạt động thể thao ngoài trời.
Một trong những yếu tố góp phần phổ biến hình ảnh mùa thu gắn với thể thao là Thế vận hội Tokyo năm 1964. Sau đó, ngày 10 tháng 10 được chọn làm Ngày Thể dục, trước khi ngày lễ này được đổi tên thành Ngày Thể thao và gắn với thứ Hai tuần thứ hai của tháng 10.
Nikko, tỉnh Tochigi
Nikko nổi tiếng với cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ, các công trình di sản và những địa điểm ngắm lá đỏ. Du khách có thể thưởng ngoạn phong cảnh tại hồ Chuzenji, tham quan đền Nikko Toshogu hoặc đi qua con đường Irohazaka, nơi những tán cây mùa thu tạo thành khung cảnh đầy màu sắc. Khu vực này còn có suối nước nóng, thác nước và nhiều món ăn địa phương.
Ibaraki
Tỉnh Ibaraki có nhiều điểm tham quan thiên nhiên nổi bật, trong đó có vườn Kairakuen và thác Fukuroda. Vào mùa thu, cảnh quan nơi đây trở nên rực rỡ nhờ sự kết hợp giữa lá đổi màu và các địa hình tự nhiên. Công viên ven biển Hitachi cũng nổi tiếng với những thảm cây kochia chuyển sang màu đỏ, thích hợp cho hoạt động đi bộ và đạp xe.
Khu vực Ngũ Hồ Phú Sĩ, tỉnh Yamanashi
Khu vực Ngũ Hồ Phú Sĩ là điểm đến lý tưởng để ngắm núi Phú Sĩ giữa khung cảnh mùa thu. Tại hồ Motosu và hồ Shoji, du khách có thể chiêm ngưỡng mặt hồ yên tĩnh, rừng cây chuyển màu và hình ảnh núi Phú Sĩ phản chiếu trên mặt nước khi điều kiện thời tiết thuận lợi.
Kyoto
Kyoto mang vẻ đẹp đặc biệt vào mùa thu nhờ sự kết hợp giữa kiến trúc cổ, đền chùa và những con đường rợp lá đỏ. Các địa điểm như chùa Kiyomizu và Arashiyama là những nơi được nhiều du khách ghé thăm. Ngoài việc ngắm cảnh, du khách còn có thể thưởng thức các món ăn theo mùa và tìm hiểu những nét văn hóa truyền thống của cố đô.
Jozankei, Sapporo
Nằm ở phía nam thành phố Sapporo, Jozankei là khu vực nổi tiếng với núi rừng, thung lũng và suối nước nóng. Vào mùa thu, cảnh quan dọc sông Toyohira và khu vực đập Hoheikyo trở nên nổi bật với sắc đỏ, vàng của lá cây. Du khách có thể đi bộ, chèo thuyền hoặc trải nghiệm ngắm cảnh từ cáp treo tại khu trượt tuyết Sapporo Kokusai. Sau một ngày khám phá thiên nhiên, việc thư giãn tại suối nước nóng cũng là lựa chọn đáng cân nhắc.
Cây bạch quả được gọi là “hóa thạch sống” vì có lịch sử tiến hóa rất lâu đời.
Momiji và kaede đều chỉ các loại cây phong; trong cách gọi truyền thống của Nhật Bản, chúng có thể được phân biệt dựa trên hình dạng lá.
Lá cây chuyển sang màu đỏ thường được gọi là 紅葉, còn lá chuyển sang màu vàng được gọi là 黄葉.
Hình ảnh con người nhìn thấy trên mặt trăng khác nhau giữa các nền văn hóa. Tại Nhật Bản, nhiều người liên tưởng đến hình ảnh thỏ giã bánh mochi.
Nhật Bản có năm học mới bắt đầu vào tháng 4, vì vậy mùa thu thường nằm giữa năm học.
Hạt dẻ là một trong những nguyên liệu được yêu thích vào mùa thu, đồng thời cung cấp vitamin và chất xơ.
Nấm matsutake nổi tiếng với hương thơm đặc trưng và thường được dùng trong các món ăn mùa thu.
Có một giả thuyết cho rằng tên món gà chiên Tatsuta-age bắt nguồn từ hình ảnh lá đỏ trên sông Tatsuta ở tỉnh Nara.
Theo tên gọi tháng trong lịch âm truyền thống, tháng 10 được gọi là Kannazuki (神無月). Riêng tại Izumo, địa phương gắn với tín ngưỡng thần đạo, tháng này được gọi là Kamiarizuki (神在月), hàm ý tháng các vị thần hội tụ.
Tiếng côn trùng, đặc biệt là tiếng dế, thường gợi lên cảm giác mùa thu đối với nhiều người Nhật.